Skip to content
نقد فیلم ناخدا خورشید

نقد فیلم ناخدا خورشید (ناصر تقوایی – 1365) – (ناخدای یک دستِ جنوب)

زمان مطالعه: 4 دقیقه

ناصر تقوایی پس از ساخت مستندها ، چند فیلم و سریال موفق  بانام « دایی جان ناپلئون » جایگاه خود را به دست آورده و شناخته‌شده بود . درنهایت او در سال 1365 با اقتباس از روی رمان « داشتن و نداشتن» اثر « ارنست همینگوی» توانست به فیلمی داستان‌گو دست بیابد که نزدیک به چهار دهه بعد از خود نیز هنوز جز ده فیلم سینمایی برتر ایرانی باشد و همچنان بدرخشد.

خواجه ماجد (جعفر محدث ) ، ناخدا خورشید ( داریوش ارجمند ) را لو می‌دهد و باعث می‌شود بار قاچاق و لنج ناخدا به آتش کشیده شود . دلالی بانام فرحان ( علی نصیریان ) قصد دارد که چند فراری سیاسی  که باعث ترور حسنعلی منصور بودند را از ایران فراری دهد . فرحان با ناخدا خورشید تماس می‌گیرد و ناخدا قبول می‌کند . بعد از فراری دادن آن‌ها چند تبعیدی دوباره از فرحان می‌خواهند که اسباب فرار آنان را نیز فراهم کند . ناخدا این بار نیز با اکراه به این ماجرا کشیده می‌شود . تبعیدی‌ها پیش از فرار ماجد و مباشرش را می‌کشند و مرواریدهای را برمی‌دارند و همچنین فرحان و ملول (دستیار ناخدا) نیز کشته می‌شوند . درنهایت بین تبعیدی‌ها و ناخدا خورشید نزاعی درمی‌گیرد و باعث می‌شود همگی از پای دربیایند .

ناخدا خورشید در حال و هوای سال‌هایی ساخته‌شده است که نوعی سینمای دولتی بر سینمای روشنفکری ایران حاکم بود . فیلم ساختاری ساده با قصه‌پردازی است که مخاطب را از همان ابتدا همراه کاراکتر اصلی آن یعنی ناخدا همراه می‌کند و درنهایت ما را از پروتاگونیست داستان فیلم به آنتاگونیست ( مستر فرحان ) می‌رساند . فیلم‌نامه‌ی کلاسیک ناصر تقوایی با ریزبینی جزئیات ، روابط علت و معلولی و دیالوگ‌های موجز و شنیدنی را  در کنار هم می‌چیند تا درنهایت باعث بشود که عملی که ناخدا دست می‌زند برای تماشاگر قابل‌قبول و باورپذیر باشد .

نقد فیلم ناخدا خورشید

اقتباس داشتن یا اقتباس نداشتن ناخدا خورشید :

تقوایی فیلم‌نامه این اثر را از رمان « داشتن و نداشتن » اثر «  ارنست همینگوی » اقتباس کرده است . اما او  به‌گونه‌ای اقتباس را انجام داده است که اگر مخاطب از این اقتباس نیز اطلاع نداشته باشد بازهم خلل یا مشکلی در فیلم پیش نمی‌آید . به‌گونه‌ای که او می‌خواهد فضا و قصه‌ی شخصی خود را بازنمایی کند و به تماشاگر نشان دهد نه‌فقط خواسته است که رمانی را به فیلم بازگرداند. می‌شود گفت این‌یکی از توانایی‌ها و مزایای فیلم ناصر تقوایی است . او داستان فیلم اش را در جنوب ایران می‌برد جایی که او به آن مناطق تسلط کافی دارد . اما او در اقتباس­ کمی تغییراتی را در فیلم‌نامه‌اش انجام داده است به‌عنوان‌مثال در فیلم‌نامه ، رابطه‌ی بین ناخدا و ملوان به‌گونه‌ای که در رمان و نسخه‌ی اصلی است وجود ندارد یا تقوایی در فیلم‌نامه‌اش بر روی شخصیت‌ها مانور کمتری داده است و می‌شود گفت که در شخصیت‌پردازی کاراکتر خواجه ماجد نیز زیاد موفق نبوده است . اکثر شخصیت‌های فیلم ازنظر جسمی ، مریضی‌ای دارند به‌عنوان‌مثال : خواجه ماجد از کمر به پایین فلج است یا خود ناخدا یک دست اش را ازدست‌داده است . دیگر تفاوتی که می‌شود از بین رمان « ارنست همینگوی »  و فیلم‌نامه‌ی ناصر تقوایی گرفت این است که در رمان بیشتر به اختلافات طبقاتی مابین افراد جامعه پرداخته‌شده است اما در فیلم‌نامه این‌گونه نیست . البته که در فیلم تقوایی نیز به اتفاقات سیاسی و ترور یک شخصیت مهم اشاره دارد و ما در پی فراری دادن افرادی هستیم که دست در این ترور دارند . اما به‌طورکلی ما شاهد نشان دادن اختلاف طبقاتی فاحشی در فیلم نیستیم .

همینگوی در تمام آثارش بی‌طرف است و جانب‌داری سمت‌وسوی خاصی بین کاراکترها را ندارد امّا در فیلم « ناخدا خورشید » همان گونه که در بالا اشاره شدبین پروتاگونیست و آنتاگونیست که هر کدام یک جبهه ای را به خود کشانده اند ، تقوایی در اثرش در یک سو می ایستد و جانبدای یک سو را می کند و این موضوع گاهی از قاب های که می گیرد یا دیالوگ هایی که شخصیت ها به زبان می آورند کاملا مشخص است .

با وجود تمام تفاوت ها اثر تقوایی با رمان « داشتن و نداشتن » ، تقوایی در این اقتباس اش با سر بلندی بیرون آمده است و اثر درخشانی را تولید کرده است . ناخدا خورشید ، به دلیل پیشینه تقوایی در داستان نویسی ، علاقه خاص او به رمان های ارنست همینگوی ، شناخت دقیق تقوایی از شخصیت ها و ویژگی های بومی و جغرافیایی منطقه جنوب و همچنین تسلط اش بر دیالوگ نویسی و کارگردانی شاهکارش و البته از همه مهم تر بازی های سنجیده و قابل قبولش از بازیگران فیلم او ، می شود گفت تقوایی در فیلم اش یکی از بهترین اقتباس ایرانی از داستان های خارجی را انجام داده است . این فیلم تبدیل به یک الگویی برای فیلم سازان نسل های بعدی شده است و می شود حتی گفت که بر اثر گذر زمان تبدیل به فیلمی کالت شده است.

نقد فیلم ناخدا خورشید
1.5 4 رای ها
امتیاز مقاله

بخش نظرات 

مشترک
ابلاغ از
guest
2 کامنت
جدیدترین ها
قدیمی بیشترین امتیاز
بازخورد
دیدن همه کامنت ها
رمضانعلی چهارچنگولی
3 ماه پیش

ببخشید شما ویراستار دارین؟
متنتون پر از اشکالات نگارشی است
لطفاً دقت بفرمایید
لازم به ذکر است بنده این یادداشت را در 3 دقیقه و 27 ثانیه مطالعه کردم

مدیریت وُپیاک
مدیریت
در انتظار تایید
پاسخ به  رمضانعلی چهارچنگولی
3 ماه پیش

با سلام. بله ویراستار داریم.زمان بندی رو پیش فرض خود المان های فنی سایت در نظر می گیرن و به طور عمومی هستش.امکان داره خوانش برخی سریعتر و برخی کندتر باشه.در مورد ویراستاری هم قول میدیم روز به روز بهتر بشیم.ممنون از نگاه دقیقتون