Skip to content
نقد فیلم ناخدا خورشید

نقد فیلم ناخدا خورشید (ناصر تقوایی – 1365) – (ناخدای یک دستِ جنوب)

زمان مطالعه: 4 دقیقه

ناصر تقوایی پس از ساخت مستندها ، چند فیلم و سریال موفق  بانام « دایی جان ناپلئون » جایگاه خود را به دست آورده و شناخته‌شده بود . درنهایت او در سال 1365 با اقتباس از روی رمان « داشتن و نداشتن» اثر « ارنست همینگوی» توانست به فیلمی داستان‌گو دست بیابد که نزدیک به چهار دهه بعد از خود نیز هنوز جز ده فیلم سینمایی برتر ایرانی باشد و همچنان بدرخشد.

خواجه ماجد (جعفر محدث ) ، ناخدا خورشید ( داریوش ارجمند ) را لو می‌دهد و باعث می‌شود بار قاچاق و لنج ناخدا به آتش کشیده شود . دلالی بانام فرحان ( علی نصیریان ) قصد دارد که چند فراری سیاسی  که باعث ترور حسنعلی منصور بودند را از ایران فراری دهد . فرحان با ناخدا خورشید تماس می‌گیرد و ناخدا قبول می‌کند . بعد از فراری دادن آن‌ها چند تبعیدی دوباره از فرحان می‌خواهند که اسباب فرار آنان را نیز فراهم کند . ناخدا این بار نیز با اکراه به این ماجرا کشیده می‌شود . تبعیدی‌ها پیش از فرار ماجد و مباشرش را می‌کشند و مرواریدهای را برمی‌دارند و همچنین فرحان و ملول (دستیار ناخدا) نیز کشته می‌شوند . درنهایت بین تبعیدی‌ها و ناخدا خورشید نزاعی درمی‌گیرد و باعث می‌شود همگی از پای دربیایند .

ناخدا خورشید در حال و هوای سال‌هایی ساخته‌شده است که نوعی سینمای دولتی بر سینمای روشنفکری ایران حاکم بود . فیلم ساختاری ساده با قصه‌پردازی است که مخاطب را از همان ابتدا همراه کاراکتر اصلی آن یعنی ناخدا همراه می‌کند و درنهایت ما را از پروتاگونیست داستان فیلم به آنتاگونیست ( مستر فرحان ) می‌رساند . فیلم‌نامه‌ی کلاسیک ناصر تقوایی با ریزبینی جزئیات ، روابط علت و معلولی و دیالوگ‌های موجز و شنیدنی را  در کنار هم می‌چیند تا درنهایت باعث بشود که عملی که ناخدا دست می‌زند برای تماشاگر قابل‌قبول و باورپذیر باشد .

نقد فیلم ناخدا خورشید

اقتباس داشتن یا اقتباس نداشتن ناخدا خورشید :

تقوایی فیلم‌نامه این اثر را از رمان « داشتن و نداشتن » اثر «  ارنست همینگوی » اقتباس کرده است . اما او  به‌گونه‌ای اقتباس را انجام داده است که اگر مخاطب از این اقتباس نیز اطلاع نداشته باشد بازهم خلل یا مشکلی در فیلم پیش نمی‌آید . به‌گونه‌ای که او می‌خواهد فضا و قصه‌ی شخصی خود را بازنمایی کند و به تماشاگر نشان دهد نه‌فقط خواسته است که رمانی را به فیلم بازگرداند. می‌شود گفت این‌یکی از توانایی‌ها و مزایای فیلم ناصر تقوایی است . او داستان فیلم اش را در جنوب ایران می‌برد جایی که او به آن مناطق تسلط کافی دارد . اما او در اقتباس­ کمی تغییراتی را در فیلم‌نامه‌اش انجام داده است به‌عنوان‌مثال در فیلم‌نامه ، رابطه‌ی بین ناخدا و ملوان به‌گونه‌ای که در رمان و نسخه‌ی اصلی است وجود ندارد یا تقوایی در فیلم‌نامه‌اش بر روی شخصیت‌ها مانور کمتری داده است و می‌شود گفت که در شخصیت‌پردازی کاراکتر خواجه ماجد نیز زیاد موفق نبوده است . اکثر شخصیت‌های فیلم ازنظر جسمی ، مریضی‌ای دارند به‌عنوان‌مثال : خواجه ماجد از کمر به پایین فلج است یا خود ناخدا یک دست اش را ازدست‌داده است . دیگر تفاوتی که می‌شود از بین رمان « ارنست همینگوی »  و فیلم‌نامه‌ی ناصر تقوایی گرفت این است که در رمان بیشتر به اختلافات طبقاتی مابین افراد جامعه پرداخته‌شده است اما در فیلم‌نامه این‌گونه نیست . البته که در فیلم تقوایی نیز به اتفاقات سیاسی و ترور یک شخصیت مهم اشاره دارد و ما در پی فراری دادن افرادی هستیم که دست در این ترور دارند . اما به‌طورکلی ما شاهد نشان دادن اختلاف طبقاتی فاحشی در فیلم نیستیم .

همینگوی در تمام آثارش بی‌طرف است و جانب‌داری سمت‌وسوی خاصی بین کاراکترها را ندارد امّا در فیلم « ناخدا خورشید » همان گونه که در بالا اشاره شدبین پروتاگونیست و آنتاگونیست که هر کدام یک جبهه ای را به خود کشانده اند ، تقوایی در اثرش در یک سو می ایستد و جانبدای یک سو را می کند و این موضوع گاهی از قاب های که می گیرد یا دیالوگ هایی که شخصیت ها به زبان می آورند کاملا مشخص است .

با وجود تمام تفاوت ها اثر تقوایی با رمان « داشتن و نداشتن » ، تقوایی در این اقتباس اش با سر بلندی بیرون آمده است و اثر درخشانی را تولید کرده است . ناخدا خورشید ، به دلیل پیشینه تقوایی در داستان نویسی ، علاقه خاص او به رمان های ارنست همینگوی ، شناخت دقیق تقوایی از شخصیت ها و ویژگی های بومی و جغرافیایی منطقه جنوب و همچنین تسلط اش بر دیالوگ نویسی و کارگردانی شاهکارش و البته از همه مهم تر بازی های سنجیده و قابل قبولش از بازیگران فیلم او ، می شود گفت تقوایی در فیلم اش یکی از بهترین اقتباس ایرانی از داستان های خارجی را انجام داده است . این فیلم تبدیل به یک الگویی برای فیلم سازان نسل های بعدی شده است و می شود حتی گفت که بر اثر گذر زمان تبدیل به فیلمی کالت شده است.

نقد فیلم ناخدا خورشید
1.5 4 رای ها
امتیاز مقاله

بخش نظرات 

مشترک
ابلاغ از
guest
2 کامنت
جدیدترین ها
قدیمی بیشترین امتیاز
بازخورد
دیدن همه کامنت ها
رمضانعلی چهارچنگولی
15 روز پیش

ببخشید شما ویراستار دارین؟
متنتون پر از اشکالات نگارشی است
لطفاً دقت بفرمایید
لازم به ذکر است بنده این یادداشت را در 3 دقیقه و 27 ثانیه مطالعه کردم

مدیریت وُپیاک
مدیریت
در انتظار تایید
پاسخ به  رمضانعلی چهارچنگولی
13 روز پیش

با سلام. بله ویراستار داریم.زمان بندی رو پیش فرض خود المان های فنی سایت در نظر می گیرن و به طور عمومی هستش.امکان داره خوانش برخی سریعتر و برخی کندتر باشه.در مورد ویراستاری هم قول میدیم روز به روز بهتر بشیم.ممنون از نگاه دقیقتون